طوطی نامه

«طوطی‌نامه»، مجموعه‌ای از 52 داستان اخلاقی و ماجراجویانه به قلم ضیاءالدین نخشبی، عارف و نویسندهٔ قرن چهاردهم میلادی، است که از متنی سانسکریت به نام «شوکاسپتاتی» (هفتاد قصهٔ طوطی) الهام گرفته شده. این اثر، با زبانی روان و پر از حکمت، طوطی‌ای سخن‌گو را راوی قصه‌ها قرار می‌دهد که هر شب، با روایتی اعجاب‌انگیز، صاحب خود – زنی به نام خجسته – را از تصمیم به دیدار معشوق بازمی‌دارد. طوطی‌نامه نه تنها سرگرم‌کننده است، بلکه درس‌هایی از وفاداری، عبرت و اخلاق را در قالب داستان‌های پررمز و راز ارائه می‌کند. در فرهنگ ایران و هند، طوطی به دلیل توانایی سخن‌گویی، نمادی محبوب برای روایت قصه‌های تخیلی بوده است. نسخه‌های مصور این کتاب، به ویژه آن‌هایی که در دربار مغولان گورکانی ساخته شدند، از شاهکارهای نگارگری به شمار می‌روند. معروف‌ترین آن‌ها، به فرمان اکبر کبیر در دههٔ 1550 میلادی تهیه شد و با بیش از 250 مینیاتور، توسط هنرمندانی چون میر سید علی و عبدالصمد شیرازی آراسته گردید. نسخهٔ نخست این مجموعه در موزهٔ هنر کلیولند نگهداری می‌شود و نسخهٔ دوم، که به حدود دههٔ 1580 بازمی‌گردد، عمدتاً در کتابخانهٔ چستر بیتی در دوبلین پراکنده است. این کتاب، پلی میان ادبیات فارسی و سنت‌های داستانی هند باستان است و خواننده را به دنیایی از خیال و تأمل می‌برد.

«خجسته هر شب قصد ترک خانه برای دیدار معشوق را دارد، اما طوطی با آغاز داستانی پرماجرا، او را در خانه نگه می‌دارد و با حکایتی اخلاقی، از عواقب خیانت هشدار می‌دهد؛ قصه‌هایی که همچون هزار و یک شب، شب‌به‌شب ادامه می‌یابند و پر از درس‌های زندگی‌اند.»